وقتی صحبت از «مدل زبانی بزرگ» می‌شود، اغلب یادِ مدل‌های غول‌پیکرِ خارجی می‌افتیم که روی سرورهای ابری اجرا می‌شوند. اما دیبا (Diba-Base) — مدل زبانی بزرگِ ایرانیِ دیباچین — نشان می‌دهد که یک مدلِ جمع‌وجورِ فارسی‌محور می‌تواند در کاری که واقعاً مهم است، از مدل‌های عمومیِ هم‌اندازه جلو بزند و در عینِ حال کاملاً آفلاین روی CPU اجرا شود.

دیبا دقیقاً چیست؟

دیبا یک مدل زبانی بزرگِ (LLM) ایرانی حدود ۴ میلیارد پارامتری است که برای سه هدف ساخته شده: عالی بودن در زبان فارسی، شناختِ ایران (از جمله تاریخ معاصر)، و کدنویسی از روی دستورِ فارسی یا انگلیسی. به همان زبانی که می‌نویسید پاسخ می‌دهد (فارسی ← فارسی، انگلیسی ← انگلیسی) و از فراخوانی ابزار (Tool Calling) پشتیبانی می‌کند.

کارایی: دیبا در برابر مدل‌های هم‌اندازه

دیبا روی مدل‌های متن‌بازِ هم‌اندازه با پرسش‌ها و تست‌های یکسان سنجیده شده است: ۲۰ تست پایتون و ۲۰ تست جاوااسکریپت با اجرای واقعیِ تست‌های واحد، ۴۰ پرسشِ تاریخِ ایران، و اینکه آیا مدل به زبانِ کاربر پاسخ می‌دهد. نتایج:

مدلپایتونجاوااسکریپتتاریخ ایرانپاسخ به فارسی
دیبا (Diba-Base)۱۳/۲۰۱۳/۲۰۲۹/۴۰۱۰/۱۰
Gemma 3 4B۱۱/۲۰۱۲/۲۰۱۵/۴۰۱۰/۱۰
Granite 4.0 Micro 3B۱۴/۲۰۱۱/۲۰۱۱/۴۰۱۰/۱۰
Phi-4-mini 3.8B۱۱/۲۰۱۰/۲۰۵/۴۰۱۰/۱۰
SmolLM3 3B۱۱/۲۰۱۰/۲۰۴/۴۰۹/۱۰

با توجه به اندازهٔ ۴ میلیاردی، دیبا در کدنویسی پیشتاز است، در پاسخ به زبانِ درست هم‌ترازِ بهترین‌هاست، و در دانشِ فارسی دربارهٔ ایران با اختلافِ زیاد جلوتر است؛ دقیقاً همان‌جایی که مدل‌های عمومی ضعیف‌اند. روش‌شناسی و آرتیفکت‌های این بنچمارک در کارتِ مدل روی Hugging Face منتشر شده است.

چرا «آفلاین روی CPU» مهم است؟

دیبا به‌صورت یک فایل GGUF حدود ۲٫۸ گیگابایتی (نسخهٔ q4_k_m) عرضه می‌شود و روی CPU و کاملاً آفلاین اجرا می‌شود — بدون ابر و بدون GPU. این یعنی: حفظِ کاملِ حریم خصوصی (داده از دستگاه خارج نمی‌شود)، هزینهٔ اجرای نزدیک به صفر، و امکانِ استفاده در محیط‌هایی که اینترنت پایدار یا سخت‌افزارِ گران ندارند. برای بسیاری از کاربردهای سازمانیِ ایرانی، این ترکیب از هر مدلِ ابریِ خارجی عملی‌تر است.

چطور امتحانش کنیم؟

ساده‌ترین راه، اجرای مستقیم با Ollama است:

ollama run hf.co/Dibachain/Diba-Base:diba-q4_k_m.gguf

یا با Transformers در پایتون (با trust_remote_code=True). نمونهٔ کامل و فایل‌های GGUF در صفحهٔ مدل دیبا و کارتِ Hugging Face موجود است. دموی زندهٔ گفت‌وگو و دستیارِ دیبا هم در دسترس است.

دیبا بخشی از یک خانواده است

دیبا تنها آغازِ کار است. خانوادهٔ دیبا شاملِ دیبا-امبد (امبدینگِ فارسی برای جست‌وجوی معنایی و RAG)، دیبا-ویژن (بینایی-زبانی) و دیبا-اس‌تی‌تی (تبدیل گفتار فارسی به متن) است. این مدل‌ها با هم یک پشتهٔ کاملِ هوش مصنوعیِ فارسی‌محور می‌سازند.

پرسش‌های متداول

دیبا یک مدل ایرانی است؟

بله؛ دیبا (Diba-Base) یک مدل زبانی بزرگِ ایرانی ساختهٔ شرکت دیباچین است که فارسی‌محور طراحی شده و دانشِ ایران را در خود دارد.

آیا دیبا بدون GPU و اینترنت کار می‌کند؟

بله؛ دیبا به‌صورت یک فایل GGUF حدود ۲٫۸ گیگابایتی روی CPU و کاملاً آفلاین با llama.cpp، Ollama یا LM Studio اجرا می‌شود.

دیبا در چه کارهایی بهتر از مدل‌های هم‌اندازه است؟

در بنچمارکِ منتشرشده، دیبا در کدنویسی پیشتاز است و در دانشِ فارسی دربارهٔ ایران با اختلافِ زیاد از مدل‌های عمومیِ هم‌اندازه جلوتر است.

منابع معتبر و مطالعهٔ بیشتر

نقش دیباچین

مدل‌های خانوادهٔ دیبا ساختهٔ دیباچین است؛ اگر می‌خواهید این مدل‌ها را روی زیرساختِ خودتان مستقر کنید، روی دادهٔ سازمانی تنظیم کنید یا در محصولتان به‌کار بگیرید، با ما تماس بگیرید و همهٔ مدل‌های دیباچین را ببینید.